Jak rozpoznać gniazdo os i szerszeni? Przewodnik dla właścicieli domów

Z czego osy i szerszenie budują swoje gniazda?

Zarówno osy, jak i szerszenie są mistrzami inżynierii naturalnej. Ich gniazda powstają z materiału, który do złudzenia przypomina papier. Owady te zeskrobują żuwaczkami wierzchnią warstwę starego, wysuszonego drewna (z płotów, martwych drzew, niepomalowanych desek), a następnie przeżuwają ją, mieszając ze swoją śliną.

Powstała w ten sposób masa drzewno-ślinowa służy do formowania plastrów z komórkami, w których rozwijają się larwy, a także do budowy zewnętrznej powłoki ochronnej gniazda. Wzór i kolor „papieru” mogą się różnić w zależności od rodzaju drewna, do którego owady miały dostęp – często gniazda przybierają barwy od jasnoszarej, przez beżową, aż po ciemnobrązową, tworząc charakterystyczne, pofalowane pasy.

Gniazdo os – jak wygląda i gdzie najczęściej powstaje?

Osy (najczęściej osa dachowa i osa pospolita) budują gniazda o dość charakterystycznym wyglądzie. Początkowo, wczesną wiosną, konstrukcja zapoczątkowana przez królową może być wielkości piłeczki golfowej. W szczytowym okresie rozwoju kolonii (późnym latem) gniazdo może osiągnąć rozmiary piłki nożnej, a nawet większe.

• Kształt i struktura: Gniazdo os zazwyczaj przypomina kulę lub owalny balon. Powierzchnia zewnętrzna jest gładka, ale z widocznymi, przypominającymi muszlę falami papierowej masy. U dołu gniazda znajduje się zazwyczaj jeden, wyraźny otwór wejściowy.
• Lokalizacja: Osy są bardzo elastyczne w wyborze miejsca. Bardzo często wybierają zaciszne, osłonięte przed deszczem i wiatrem lokalizacje. Najczęściej spotkamy je pod okapami dachów, na strychach, w otworach wentylacyjnych, w skrzynkach rolet zewnętrznych, a także w opuszczonych norach gryzoni w ziemi (w przypadku osy pospolitej).

Gniazdo szerszeni – budowa, wielkość i lokalizacja

Szerszeń europejski (Vespa crabro) to największy przedstawiciel osowatych w Europie Środkowej. Z racji rozmiarów samych owadów, ich gniazda również przybierają znacznie większe proporcje.

• Kształt i struktura: Gniazdo szerszeni jest masywniejsze i często ma bardziej nieregularny, rurkowaty lub gruszkowaty kształt. Otwór wejściowy jest szerszy, a sama powłoka gniazda bywa grubsza i ma bardziej chropowatą, „łuskowatą” strukturę w porównaniu do gładkich fal na gniazdach os. Kolorystyka jest zazwyczaj ciemniejsza, oscylująca w odcieniach brązu.
• Lokalizacja: Szerszenie pierwotnie zakładały gniazda w dziuplach starych drzew w lasach i parkach. Z powodu ograniczania ich naturalnych siedlisk, coraz częściej przenoszą się w pobliże ludzi. Typowe lokalizacje to nieużywane przewody kominowe, obszerne strychy, stodoły, altany śmietnikowe oraz przestrzenie pod podbiciem dachowym. Ze względu na ciężar konstrukcji, gniazdo musi być solidnie przymocowane do mocnego podłoża.

Porównanie: Osa a Szerszeń

Dla łatwiejszej identyfikacji przygotowaliśmy tabelę zestawiającą najważniejsze różnice, które pomogą właścicielom domów ocenić sytuację z bezpiecznej odległości.

Cykl życia kolonii – kiedy owady są najbardziej agresywne?

Zrozumienie cyklu życia owadów błonkoskrzydłych pozwala lepiej ocenić stopień zagrożenia. Na przełomie kwietnia i maja zapłodniona w poprzednim roku królowa wybudza się z zimowego letargu i rozpoczyna budowę fundamentów gniazda (tzw. plastrów zarodkowych). Samodzielnie wychowuje pierwsze pokolenie robotnic.

W czerwcu i lipcu kolonia dynamicznie rośnie. Zgromadzone wewnątrz robotnice przejmują obowiązki rozbudowy gniazda, zdobywania pożywienia (głównie innych owadów, co czyni je pożytecznymi w ogrodzie) oraz ochrony królowej.

Zagrożenie drastycznie wzrasta późnym latem (w sierpniu i wrześniu). Kolonia osiąga wówczas swoje maksimum liczebne – w jednym gnieździe os może przebywać nawet kilka tysięcy osobników, a w gnieździe szerszeni do kilkuset. W tym czasie rodzą się nowe królowe i samce. Robotnice zaczynają intensywnie poszukiwać słodkich pokarmów (soków z opadłych owoców, nektaru, resztek z naszych stołów). Są wtedy nadpobudliwe, łatwo je sprowokować do ataku, a obrona przeludnionego gniazda staje się ich priorytetem.

Pierwsza pomoc przy użądleniu – co musisz wiedzieć?

Nawet przy zachowaniu najwyższej ostrożności, może dojść do użądlenia. Warto pamiętać o jednej fundamentalnej różnicy między pszczołami a osami i szerszeniami: osy i szerszenie mają gładkie żądło, co oznacza, że mogą użądlić wielokrotnie i nie pozostawiają go w skórze ofiary.

• Ochłodzenie miejsca: Natychmiast po użądleniu przemyj miejsce wodą z mydłem i przyłóż zimny okład (lód zawinięty w ręcznik), aby zmniejszyć opuchliznę i zneutralizować ból.
• Środki łagodzące: Zastosuj maści antyhistaminowe lub żele łagodzące ukąszenia owadów dostępne w aptekach. Pomóc może również okład z cebuli lub sody oczyszczonej.
• Obserwacja reakcji alergicznej: To najważniejszy punkt. Bacznie obserwuj użądlonego. Jeśli pojawią się duszności, obrzęk twarzy, warg, języka, zawroty głowy, silne osłabienie lub wysypka na całym ciele, może to zwiastować wstrząs anafilaktyczny. W takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe (112), ponieważ stan ten zagraża życiu.

Co zrobić, gdy odkryjesz gniazdo na swojej posesji?

Zlokalizowanie gniazda to pierwszy i ostatni krok, jaki powinieneś wykonać samodzielnie. Zbliżanie się do konstrukcji na odległość mniejszą niż kilka metrów, próby zatykania otworu wejściowego, zalewanie wodą czy strącanie gniazda kijem to niemal gwarancja zmasowanego ataku. Owady te posiadają tzw. feromony alarmowe, które po uwolnieniu błyskawicznie wzywają do walki resztę kolonii.

Najbezpieczniejszym wyjściem jest zachowanie spokoju, ostrzeżenie domowników o strefie zagrożenia i wezwanie wykwalifikowanych specjalistów wyposażonych w profesjonalne kombinezony ochronne oraz odpowiednie środki neutralizujące. Aby sprawnie uporać się z problemem bez ryzyka dla zdrowia, warto zapoznać się z możliwościami bezpiecznej likwidacji zagrożenia na stronie specjalistów: usuwanie gniazd os i szerszeni Warszawa.